Hạng Người Ít Nghe: Assutavantu (Kinh 12.61 trong Kinh Tương Ưng)

[Đoạn 1: Phàm phu vô văn có thể giải thoát khỏi thân tứ đại]

Như vầy tôi nghe. Một thời Thế Tôn trú ở Sāvatthī, Jetavana, tại vườn ông Anāthapiṇḍika.
– Này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu có thể nhàm chán, viễn ly, giải thoát thân do bốn đại tạo thành này.

Này các Tỷ-kheo! Vì cớ sao? Vì họ thấy được cái thân do bốn đại tạo thành này được tăng, được giảm, được thủ, được xả.

Do vậy, ở đây kẻ vô văn phàm phu có thể nhàm chán, viễn ly, giải thoát.

[Đoạn 2: Phàm phu vô văn không thể giải thoát tâm, ý, thức]

Và này các Tỷ-kheo! Cái gọi là tâm, là ý, là thức, ở đây, kẻ vô văn phàm phu không đủ để có thể nhàm chán, không đủ để có thể viễn ly, không đủ để có thể giải thoát.

Này các Tỷ-kheo! Vì sao? Bởi đã lâu ngày kẻ vô văn phàm phu đắm trước, xem là của tôi, chấp thủ: “Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi”.

Do vậy, ở đây, kẻ vô văn phàm phu không đủ để có thể nhàm chán, không đủ để có thể viễn ly, không đủ để có thể giải thoát.

[Đoạn 3: Phàm phu vô văn thà “xem thân là ta thì tốt hơn là xem tâm là ta”]

Này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu thà xem thân do bốn đại tạo thành này là tự ngã, còn hơn xem tâm là tự ngã.

Vì sao? Này các Tỷ-kheo, vì thân do bốn đại tạo thành này được thấy đứng vững một năm, đứng vững hai năm, đứng vững ba năm, đứng vững bốn năm, đứng vững năm năm, đứng vững mười năm, đứng vững hai mươi năm, đứng vững ba mươi năm, đứng vững bốn mươi năm, đứng vững năm mươi năm, đứng vững một trăm năm, đứng vững nhiều hơn nữa. Còn cái gọi là tâm này, là ý này, là thức này, này các Tỷ-kheo, cả đêm và ngày, khởi lên là khác, diệt đi là khác.

[Đoạn 4: Ví dụ về con khỉ]

Này các Tỷ-kheo! Ví như một con khỉ trong khi đi lại trong rừng núi, nắm lấy một nhành cây, bỏ nhành cây ấy xuống, nó nắm giữ một nhành khác. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, cái gọi là tâm, là ý, là thức này cả đêm và ngày, khởi lên là khác, diệt đi là khác.

[Đoạn 5: Định lý Duyên khởi]

Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Ða văn Thánh đệ tử khéo chơn chánh tư duy định lý duyên khởi: “Do cái này có mặt, cái kia có mặt. Do cái này sanh, cái kia sanh. Do cái này không có mặt, cái kia không có mặt. Do cái này diệt, cái kia diệt”. Ví như do duyên Vô minh, mà các Hành sanh khởi. Do duyên Hành, mà Thức sanh khởi… Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này tập khởi.
Do đoạn diệt, ly tham Vô minh một cách hoàn toàn, nên Hành diệt. Do Hành diệt, nên Thức diệt… (như trên)… Như vậy là toàn bộ khổ uẩn này đoạn diệt.

[Đoạn 6: Nguyên nhân chấm dứt sinh tử, được giải thoát]

Này các Tỷ-kheo! Thấy vậy, vị Ða văn Thánh đệ tử, nhàm chán đối với Sắc, nhàm chán đối với Thọ, nhàm chán đối với Tưởng, nhàm chán đối với các Hành, nhàm chán đối với Thức. Do nhàm chán nên viễn ly; do viễn ly nên giải thoát. Trong sự giải thoát, trí khởi lên biết được: “Ta giải thoát”, vị ấy biết rõ: “Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những gì nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa”