Đại Kinh Nguyên Thủy
Bài 13: Kinh Tất Cả Lậu Hoặc – Buổi 2
(Kinh số 2 trong Kinh Trung Bộ)
Không Phải Của Các Ông: Natumhakam
(Kinh 22.33 trong Kinh Tương Ưng)
Giảng ngày:14/10/2026
Phát trực tiếp trên Kênh YouTube Thích Thiện Trang.
Link YouTube và https://www.youtube.com/watch?v=HPNrJSWiv0k&t=4096s.
và mạng xã hội Facebook: Fanpage Thích Thiện Trang
Kính chào toàn thể quý vị đồng tu! Hôm nay là bài thứ 13 trong loạt đề tài Đại Kinh Nguyên Thủy. Chúng ta đang học phần hai của bộ kinh thứ hai trong Kinh Trung Bộ, đó là Kinh Nhất Thiết Lậu Hoặc hay Kinh Tất Cả Lậu Hoặc. Có 7 phương pháp đoạn trừ lậu hoặc, chúng ta đã học được 2 phương pháp: Một là có những Phiền não phải do tri kiến mới được đoạn trừ. Và thứ hai là có những Phiền não phải do phòng hộ mới được đoạn trừ.
Hôm nay chúng ta sẽ sang phần thứ ba:
[Đoạn 13: (3) Các Lậu hoặc tức là các phiền não được đoạn trừ phải do thọ dụng]
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các Lậu hoặc được đoạn trừ phải do thọ dụng?
[Thọ dụng về y phục vì nhu cầu bảo vệ và che thân]
Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo suy xét một cách như lý, thọ dụng y phục, chỉ để ngăn ngừa lạnh, ngăn ngừa nóng, ngăn ngừa sự xúc chạm của ruồi, muỗi, gió, sức nóng mặt trời, các loài bò sát, chỉ với mục đích che đậy sự trần truồng.
Trong thọ dụng của một vị Tỳ-kheo có bốn điều: Thứ nhất là thọ dụng về y phục (quần áo), thứ hai là thọ dụng về thức ăn, thứ ba là thọ dụng về chỗ ở, và thứ tư là thọ dụng về thuốc men (tức là các loại thuốc). Ở đây Đức Phật nói có những Lậu hoặc (tức là Phiền não) được đoạn trừ phải do thọ dụng (tức là mình phải thọ dụng đúng cách).
Đầu tiên là thọ dụng, tức là nhận và sử dụng đúng cách, về y phục và quần áo. Ở đây Đức Phật dạy đối với người Tỳ-kheo, là hãy suy xét một cách như lý (như lý tức là suy xét đúng), thọ dụng về quần áo (y phục) chỉ để ngăn ngừa lạnh, ngăn ngừa nóng, ngăn ngừa sự xúc chạm của ruồi, muỗi, gió, sức nóng mặt trời, các loài bò sát, chỉ với mục đích che đậy sự trần truồng.
Ý nghĩa là dạy không phải chỉ riêng cho Tỳ-kheo, mà cho người Cư sĩ cũng vậy. Nếu muốn thành A-la-hán, ở đây là dạy để thành A-la-hán, cho nên đối với Tỳ-kheo. Nhưng nói chung là đừng có đắm say vào y phục, mà sử dụng y phục chỉ để ngăn ngừa lạnh, ngăn ngừa nóng, ngăn ngừa sự xúc chạm của ruồi, muỗi, các loài bò sát, sức nóng gió, mặt trời, v.v… và che đậy thân thể.
Quý vị biết, nếu làm được một điều đầu tiên, là các loại Phiền não mà phải do tri kiến được đoạn trừ, thì đó là bậc Tu-đà-hoàn rồi. Cho nên những mục sau này yêu cầu cao hơn, cao hơn là vì để trở thành A-la-hán. Bài này mà làm hết được 7 mục đoạn trừ Lậu hoặc này, thì trở thành một vị A-la-lán. Cho nên yêu cầu này có cao hơn. Vì thật ra bậc Tu-đà-hoàn, các ngài vẫn chưa có đoạn trừ hết Phiền não, chỉ đoạn trừ được 3 Hạ phần Kiết sử là: Thân kiến, Hoài nghi và Giới cấm thủ. Trong tổng cộng 10 kiết sử thì mới đoạn 3/10 thôi. Bậc Tu-đà-hoàn chưa đoạn trừ Tham và Sân. Cho nên đối với những việc này thật sự Đức Phật cũng không có dạy. Quý vị coi trong kinh, ngay đối với những người Cư sĩ, chúng ta thấy [Đức Phật] không có dạy là phải tránh không được ăn uống thế này thế kia, v.v… Không có! Chỉ có dạy hãy giữ Bát quan Trai giới trong những ngày trai giới thôi.
Chúng ta phải hiểu, chứ không, mình học, nhiều người không biết thứ tự bài học, rồi tự nâng mình lên một tiêu chuẩn quá cao. Khi mình đặt tiêu chuẩn quá cao, mà mình sống trong đời sống tại gia thì sẽ bị áp lực. Mà áp lực thì mình sẽ bị phiền não, gọi là trạo cử hối hận, và thậm chí là mình sân với những điều mình không làm được. Nên nhớ, một bậc Thánh cho dù là Tư-đà-hàm (tức là Nhị quả) vẫn chỉ làm mỏng được Tham và Sân thôi, chưa có hết Tham Sân. Mà Tham Sân hết là phải Tam quả A-na-hàm.
Cho nên quý vị tu hành, quý vị phải biết mình đang ở vị trí nào, cần làm gì. Việc quan trọng nhất để vào Sơ quả là gì? Là phải tri kiến chính xác. Trong 7 phần để đoạn trừ Phiền não ở bài này, thì đầu tiên là tri kiến chính xác để đoạn trừ [Lậu hoặc] và trở thành bậc Tu-đà-hoàn. Tri kiến đó sẽ giúp cho người ấy thoát được Thân kiến, Hoài nghi và Giới cấm thủ. Bởi vì sao? Bởi vì cái thấy chính xác. Mà quan trọng nhất thấy chính xác đó là thấy không có một cái ngã thường hằng, không có một cái tôi thường hằng luân chuyển qua các đời. Và hiểu rõ thân này không phải do mình tạo ra, mà do nghiệp. Hiểu rõ nó gồm Ngũ uẩn do duyên mà hợp thành. Nói chung là mình hiểu rõ về Ngũ uẩn.
Người nào hiểu rõ, mà [phải] thấy như thật, chứ còn nghe nói thì cũng chưa. Nghe nói rồi tư duy đó là trí văn, trí tư thôi, chưa có trí tu. Trí tu cũng không phải ghê gớm. Thực tế, đến lúc nào đó khi đủ nhân đủ duyên, thì những nghiệp ngày xưa cho đến ngày nay, vun trồng về nghiệp giải thoát đó đủ, thì tự nghiệp đó bùng lên, giống như nghiệp giải thoát trổ ra thì tự nhiên người đó sẽ thành bậc Tu-đà-hoàn. Từ đó trở đi người ta thấy rất rõ mọi vấn đề, người ta không còn hoài nghi về con đường giải thoát, và người ta cũng không bao giờ dính bị mắc, chấp giữ những hình thức tu tập.
Còn khi chưa hiểu thì mình sẽ dính mắc những đường đó. Ví dụ như tu hành, do không biết đường tu cho nên nghe người này nói cái này, mình cũng tin; người kia nói cái kia, mình cũng tin. Rồi người này nói cái này, mình đang tu vậy nhưng rồi ổng nói khác, mình cũng nghi ngờ. Đó là gì? Vì chưa có dứt trừ được Hoài nghi. Trong 3 Kiết sử thì Kiết sử Hoài nghi chưa dứt được. Cho nên vấn đề là chỗ đó.
Và chính vì quý vị chưa làm được những điều đó thì quý vị cứ bình thường, đừng có khó chịu với chính mình. Vì sao? Vì khó chịu hay không khó chịu thì cũng không giải quyết được vấn đề gì. Vấn đề là tiếp tục huân tập nữa, tiếp tục tu tiếp nữa, nghe pháp nữa, nghe kinh nữa, thực hành Tứ niệm xứ nữa. Rồi đến khi nào đủ duyên thì sẽ tới. Đức Phật nói: Không phải mong muốn, hoặc là không mong muốn, hoặc là vừa mong muốn vừa không mong muốn, hay cũng không mong muốn hay cũng không có không mong muốn. Bốn điều đó đều không đưa đến giải thoát, mà giải thoát là do mình tu đúng. Nhớ điều này!
Giống như người muốn lấy sữa bò, dù rất mong muốn nhưng vắt sai, vắt không phải vú con bò, con bò không có sữa, hoặc vắt trúng cái sừng con bò, thì không thể có sữa. Như vậy, dù mong muốn cũng không được, cho nên không được! Mà quan trọng là biết cách nuôi con bò cho con bò có sữa, đợi đến lúc có sữa rồi thì vắt đúng cái vú con bò, thì sẽ có sữa, vậy thôi!
Cũng như con gà ấp trứng, nó cũng không mong là con gà con nở ra lúc nào, lúc nào. Mà nó mổ sớm quá thì mấy cái trứng hư luôn đúng không ạ? Cho nên nó chỉ ấp thôi, ấp đến lúc nào đó đủ thì mấy con gà con trong trứng tự mổ vỏ chui ra ngoài, thành con gà con.
Đó là những bài kinh Đức Phật nói về mong muốn hay không mong muốn không quan trọng, quan trọng là tu đúng. Mà muốn tu đúng thì chỉ có cách là học kinh, nghe kinh. Và mới đầu [khi] mình mới vào một [pháp] gì đó, mình ngơ ngơ ngác ngác, không hiểu. Thì bắt buộc mình phải nghe mấy ông thầy, nghe những người khác giảng, chia sẻ. Nhưng đó không phải là cứu cánh, đó cũng chỉ là giúp cho mình đi một đoạn đường thôi. Còn đến khi nào quý vị cứu cánh là gì? Là khi quý vị tự hiểu, tự mình tin, và khi đó mình không cần nương vào ai nữa.
Cho nên bậc Tu-đà-hoàn không có bái lạy ai làm thầy nữa hết, ngoài nhận Phật làm thầy. Vì sao? Không phải ngã mạn đâu, nhưng vì khi đó bậc Tu-đà-hoàn thừa biết rằng chỉ có Phật làm thầy thôi. Còn những người khác đều là đồng tu phạm hạnh, tức là đồng tu con đường giải thoát. Người đi trước gọi là sư huynh. Sư huynh là gì? Là A-la-hán, là Tam quả A-na-hàm, là Nhị quả Tư-đà-hàm, và có thể là Sơ quả Tu-đà-hoàn chứng trước mình. Còn những người chưa giải thoát thì ở sau, vậy thôi. Chỉ có vậy, không có ai [làm thầy] hết [ngoài Phật]. Nên vô cùng nhẹ nhàng.
Chúng ta hiểu như vậy thì chúng ta tu nhẹ nhàng. Còn không hiểu thì rất áp lực, rất nỗ lực đủ thứ mà không hiệu quả. Nên nhớ cứ tu đi, thoải mái. Quán Sắc không phải là ta, Thọ, Tưởng, Hành, Thức không phải là ta. Nhưng phải hiểu bản chất của nó chứ không phải nói trên ngôn ngữ.
Như vậy, đầu tiên là thọ dụng về y phục, thì như vậy. Nói chung, sau này quý vị ở tại gia, mỗi lần thọ dụng y phục cũng nghĩ như vậy đó.
Ở đây sẵn có câu này nói luôn. Có nhiều người bị Thân kiến, cho nên chấp dữ lắm. Nhưng những người đoạn Thân kiến rồi, thực ra quần áo v.v… họ cũng không quan trọng nữa. Nhiều người có tư tưởng, sợ [khi] chết người ta thay bộ đồ không đúng ý mình, rồi có người sợ khi chết bị trần truồng v.v… Nhưng ai chứng Tu-đà-hoàn rồi thì người ta không quan trọng nữa. Thân không phải là ta, tất cả không còn gì hết, cho nên không chấp gì hết. [Những điều] đó không quan trọng, đó là pháp thế gian, chả có ý nghĩa gì cả, nó là vô thường.
[Thọ dụng về thức ăn để nuôi thân, trừ đói, không gây khổ thọ mới và hỗ trợ Phạm hạnh tu hành giải thoát]
Vị ấy suy xét một cách như lý, thọ dụng món ăn khất thực không phải để vui đùa, không phải để đam mê, không phải để trang sức, không phải để tự làm đẹp mình, mà chỉ để thân này được duy trì và được bảo dưỡng, để thân này khỏi bị thương hại, để hỗ trợ phạm hạnh, nghĩ rằng: “Như vậy, ta diệt trừ các cảm thọ cũ và không làm khởi lên các cảm thọ mới, và ta sẽ duy trì được sự sống, không có lỗi lầm, sống được an ổn”.
Thứ hai là [thọ dụng] thức ăn. Ăn thì phải suy xét: món ăn khất thực, Tỳ-kheo khất thực không phải để vui đùa, không phải để đam mê, không phải để trang sức, không phải để tự làm đẹp mình, mà chỉ để thân này được duy trì và được bảo dưỡng. Ở trong bản dịch của ngài Minh Châu là để được sống lâu. Nhưng thực tế A-la-hán không quan trọng sống lâu. Ở đây dịch chính xác hơn, gần gũi hơn là “để thân này được duy trì và được bảo dưỡng, để thân này khỏi bị thương hại, để hỗ trợ Phạm hạnh”.
Cho nên ăn uống cũng quan trọng nha! Khi quý vị ăn uống nên tác ý như thế này: “Không phải để vui đùa, không phải để đam mê, không phải để trang sức, không phải để làm đẹp cho mình, mà để thân này được duy trì, được bảo dưỡng, để thân này khỏi bị thương hại, để hỗ trợ cho tu Phạm hạnh (tức là tu hành)”. Nhờ đó sẽ diệt trừ được các cảm thọ cũ, tức là những cái khổ, ví dụ mình đói quá, đói mà [được] ăn thì hết khổ. Rồi không khởi lên cảm thọ mới, tức là không khó chịu vì đói v.v… Và duy trì được sự sống, không có lỗi lầm, sống được an ổn.
Đây là cách tác ý. Quý vị có thể tác ý khi ăn như vậy. Tất nhiên đây là tiêu chuẩn tu để trở thành A-la-hán, cho nên hơi cao. Nếu làm không được thì cũng không sao. Nhớ là không sao! Ăn có tác ý như vậy thì những nghiệp đó không đưa đọa vào ba đường ác, nó là bất thiện nếu như dính tham, nhưng tham đó là tham nhỏ, chỉ làm giảm những phước báu của mình thế này kia. Cho nên không phải là tham lớn, tham mà nghiệp bất thiện lớn thì mới đọa. Phải hiểu nha!
Đức Phật nói trong kinh là nghiệp đưa chúng sanh vào ba đường dữ là gì? Đó là: Sát sanh, trộm cướp, tà hạnh (tà dâm), nói dối, nói lưỡi đôi chiều, nói lời thô ác… Và nghiệp quan trọng nữa là Tà kiến. Chứ không có mấy nghiệp này. Nhớ, học cho hiểu. Chứ không phải mình ham muốn ăn rồi đọa, không phải! Ham muốn ăn chưa phải là nhân đọa, nhưng nếu có những nghiệp kia, mình thiếu phước là mình đọa. Đọa thì cái này làm mình khổ. Phải hiểu như vậy, chứ không phải nghiệp [tham ăn] này là nghiệp dẫn đi đọa.
Như vậy thọ dụng về thức ăn thì quý vị nên tác ý như thế.
[Thọ dụng về chỗ ở để bảo vệ thân trước thời tiết, các loài gây hại và thuận tiện sống độc cư an tịnh]
Vị ấy suy xét một cách như lý, thọ dụng sàng tọa, chỉ để ngăn ngừa lạnh, ngăn ngừa nóng, ngăn ngừa sự xúc chạm của ruồi, muỗi, gió, sức nóng mặt trời, các loại bò sát, chỉ để giải trừ nguy hiểm của thời tiết, chỉ với mục đích sống độc cư an tịnh.
Như vậy mình ở chỗ ở để làm gì? Ở đây nói với Tỳ-kheo là nhận chỗ ở, còn đối với người bình thường thì chỗ ở để ngăn trừ lạnh, ngăn trừ nóng (nhà phải chống lạnh, chống nóng, chứ nhà ở xuề xòa quá là không được), ngăn ngừa sự xúc chạm của ruồi muỗi (cho nên không phải bố thí cho ruồi muỗi đâu, không phải làm Bồ-tát hạnh rồi cho muỗi chích, rồi mai mốt sốt xuất huyết là sai nha! Không phải, mà phải tránh, ngăn ngừa), ngăn ngừa gió, sức nóng mặt trời, các loài bò sát (ví dụ rắn vô nhà, cho nên phải ngăn ngừa, phải có chỗ ở, chứ không ở ngoài nguy hiểm), để trừ nguy hiểm của thời tiết (nhà cửa tốt, cao ráo, khỏi bị lụt, khỏi bị bão, bão cũng không sao, không bị sập), để mục đích là độc cư, an tịnh (độc cư, an tịnh tức là để tu hành cho tốt). Đó là mục đích để thọ dụng về chỗ ở.
[Thọ dụng về dược phẩm để thoát sự khổ do bệnh gây ra]
Vị ấy suy xét một cách như lý, thọ dụng dược phẩm trị bệnh, chỉ để đối trị các cảm giác khổ do bệnh đã gây ra, để thoát khỏi sự bức bách của bệnh khổ.
Vì có bệnh cho nên phải uống thuốc, để đối trị với cảm giác khổ do bệnh đã gây ra. Cho nên bệnh là phải uống thuốc, đây là tu tập đó, để thoát khỏi sự bức bách của khổ. Khi bệnh thì cứ uống thuốc. Ở đây, chúng ta hiểu như vậy.
Tóm lại, khi bệnh hãy dùng thuốc để trị bệnh, không có vấn đề gì, điều này đơn giản thôi. Vì bệnh thì khổ, mà khổ cũng khó tu tập. Hôm bữa chúng ta dẫn trong kinh rồi, Đức Phật nói khi khổ, vấn đề khổ khó hơn, khiến cho người ta không thể thấy được kiến đế, từ đó khổ. Như vậy không tốt cho vấn đề tu hành. Cho nên phải làm sao để không khổ. Bệnh là khổ, thì cứ chữa bệnh, không cần phải cố gắng chống chọi.
Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không thọ dụng như vậy, thì các Lậu hoặc tàn hại và nhiệt não có thể khởi lên. Nếu vị ấy thọ dụng như vậy, thì các Lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không có.
Đức Phật đúc kết bốn thọ dụng này: nếu mình sử dụng đúng pháp về ăn, về chỗ ở, về quần áo, về thuốc men thì các phiền não, những khó chịu không khởi lên. Nếu mình thọ dụng không đúng, không thọ dụng như vậy thì Phiền não khởi lên. Cho nên cố gắng, chứ không phải tránh hết, rồi sau này nói cực đoan là bệnh không cần uống thuốc, không có! Trong kinh, Đức Phật nói bệnh mà không uống thuốc là bệnh càng nặng thêm. Cho nên là phải uống thuốc.
Này các Tỷ-kheo, các pháp ấy được gọi là các Lậu hoặc được đoạn trừ phải do thọ dụng.
[Đoạn 14: (4)Các Lậu hoặc được đoạn trừ phải do kham nhẫn]
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các Lậu hoặc được đoạn trừ phải do kham nhẫn?
Này các Tỷ-kheo, ở đây, có Tỷ-kheo suy xét một cách như lý, kham nhẫn lạnh, nóng, đói, khát, sự xúc chạm của ruồi, muỗi, gió, sức nóng mặt trời, các loài bò sát; kham nhẫn những cách nói mạ lị phỉ báng.
Thực tế trong đời sống không phải lúc nào cũng theo ý mình, có lúc phải có những sự chịu đựng. Chịu đựng thì ráng kham nhẫn để vượt qua, kham nhẫn là nhẫn đó. Kham nhẫn gì? Chịu lạnh, nhiều khi nhà thì tốt, nhưng bữa đó máy sưởi hư nên bị lạnh. [Hay] đi ra đường, đi đâu đó bị lạnh thì ráng mà kham nhẫn chứ sao. Nóng cũng vậy, nhiều khi bị nóng, rồi nhiều khi bị đói, bị khát, ráng chịu, ráng chịu cho qua tạm thời. Sự xúc chạm của ruồi muỗi, nhiều khi mình đã làm tốt hết rồi, nhưng muỗi, ruồi quá trời. Rồi gió mạnh, sức nóng mặt trời. Lúc đó không thể nổi sân, điên lên được, mà cứ ráng kham nhẫn. Rồi các loài bò sát, giống như rắn vô nhà, hay từ đâu chạy tới chẳng hạn, thì mình cũng phải ráng chịu chứ. Lúc đó mình sợ quá, hét lên, thì cũng đâu có giải quyết được gì.
Rồi kham nhẫn những cách nói mạ lị, phỉ báng. Điều này, đặc biệt thời nay nhiều. Ở đất nước chúng ta hiện nay, không biết sao mà văn hoá hay nói xấu, chửi bới nhiều lắm, không lịch sự như ở phương Tây, phương Tây người ta lịch sự hơn nhiều. Còn mình, không biết sao thời này cựa cái lên mạng cũng chửi, đời sống cũng chửi, ra ngoài đường đi đi một cái là chửi rồi, thậm chí xách mã tấu, xách dao ra, nhét đâu trong xe đó. Đó là những lời nói mạ lị, phỉ báng thì cũng phải ráng kham nhẫn.
Kham nhẫn ở đây là gì? Tất nhiên mình né được thì né chứ. Nhưng bất đắc dĩ không tránh được thì phải kham nhẫn, chịu thôi. Ở đây nói là kham nhẫn nha! Tại sao nói kham nhẫn? Tức là tu chưa thành thì mới kham nhẫn. Còn nếu tu thành A-la-hán rồi thì với mấy lời nói này, sẽ trơ trơ, không ăn thua. Bởi vì A-la-hán có thể chuyển cảnh. Trong bài kinh chúng ta đã học rồi, A-la-hán có thể chuyển cảnh thuận thành cảnh nghịch, cảnh nghịch thành cảnh thuận, kiểu gì cũng chuyển được hết. Cho nên, vấn đề này là đối với người đang tu tập, đôi khi bị như vậy thì ráng chịu.
Vị ấy có tánh kham nhẫn các cảm thọ về thân, những cảm thọ thống khổ, khốc liệt, đau nhói, nhức nhối, không sung sướng, không thích thú, có thể khiến mất mạng.
Nhiều khi mình bị tai nạn, bị gì đó, đau lắm, có thể chết luôn đó, thì cũng ráng mà kham nhẫn, lúc đó đừng có than trời trách đất gì hết. Hãy cố gắng quán Vô thường, tất cả đều không. Quán quan trọng là chết không phải vấn đề, nhiều người sợ chết, chết có chút xíu thôi mà cứ sợ.
Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không kham nhẫn như vậy, thì các Lậu hoặc tàn hại và nhiệt não có thể khởi lên. Nếu vị ấy kham nhẫn như vậy, thì các Lậu hoặc, sự tàn hại và nhiệt não ấy không có. (Cho nên nếu mình kham nhẫn được thì cũng bớt phiền não).
Này các Tỷ-kheo, các pháp ấy được gọi là các Lậu hoặc được đoạn trừ phải do kham nhẫn.
Cho nên không phải 1 phương pháp tu, mà tới 7 phương pháp. Mỗi phương pháp trừ một số loại phiền não.
[Đoạn 15: (5) Các Lậu hoặc được đoạn trừ phải do tránh né]
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các Lậu hoặc được đoạn trừ phải do tránh né?
Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo suy xét một cách như lý tránh né voi dữ, tránh né ngựa dữ, tránh né bò dữ, tránh né chó dữ, rắn, khúc cây, gai góc, hố sâu, vực núi, ao nước nhớp, vũng nước. Có những chỗ ngồi không xứng đáng ngồi, những trú xứ không nên lui tới, những bạn bè xấu mà nếu giao du thì bị các vị đồng phạm hạnh có trí nghi ngờ, khinh thường; vị ấy suy xét một cách như lý tránh né chỗ ngồi không xứng đáng ấy, trú xứ không nên lui tới ấy và các bạn xấu ấy.
Như vậy ở đây Đức Phật nói tránh. Tránh gì? Ví dụ như voi dữ (biết con voi ở đó thì né đi, đừng chui vô), ngựa dữ, bò dữ, chó dữ, rắn (chứ không phải xông vô), rồi khúc cây (ví dụ mình thấy khúc cây ngã xuống, mình còn nhào vô nữa thì không nên), gai góc (chứ không phải nằm gai thử tu hành, không có, tránh gai góc), hố sâu, vực núi. Đây là những chỗ nguy hiểm. Ví dụ như có hố ga, hố gì đó ngoài đường, mà đi tới đó có thể sập xuống thì mình né. Đâu biết được đâu, ở Việt Nam mình làm mấy công trình, mấy cái hố bên đường nhiều khi đậy nắp không kỹ thì dễ rớt vô đó, thì phải né. Vực núi là những chỗ nguy hiểm, đi xe cẩn thận. Chứ không phải cứ tôi tu rồi, có thần Hộ pháp bảo vệ, không có nha! Trong kinh Nguyên thuỷ, ngay cả Đức Phật, quý vị thấy, lúc ông Đề-bà-đạt-đa xô đá xuống, thần núi ra cản. Trong Kinh A Hàm nói thần núi, chứ không phải thần Hộ pháp nha! Quý vị nên nhớ, đừng có tự tin quá, kêu tu hành giữ giới rồi [có] thần bảo vệ, lúc đó chết ráng chịu nha! Ao nước nhớp, vũng nước.
Rồi những chỗ ngồi không tương xứng, những chỗ ngồi không nên lui tới. Có những nơi không nên lui tới. Đối với Tỳ-kheo thì nhiều nơi lắm. Còn đối với người bình thường thì quý vị cũng nên tránh, ví dụ biết khu đó ăn rồi trộm cướp không à, trộm cướp đi qua đi lại chỗ đó cướp giật, ban đêm có nạn trấn lột v.v… Mình biết vậy mà mình còn đi tới nữa, đó là không biết tin lời Phật dạy. Nhiều người cứ tin những giáo lý ngoại đạo, kêu “ôi trong số mạng không có thì không sao”, đi qua đó cũng [bị cướp] luôn. Nhớ nha, qua đó họ cũng giật luôn, họ cũng cướp luôn. Cho nên phải cẩn thận.
Rồi những bạn bè xấu. Những bạn bè xấu thì cũng tránh luôn. Điều này, đặc biệt cố gắng dạy cho những bạn trẻ. Quý vị thấy ở Việt Nam, dạo này nổi tiếng những vụ yêu không được, chia tay, thằng con trai tới giết luôn bạn gái. Quý vị thấy thời gian gần đây, nổi tiếng có vụ cô gái bên Lào qua học ở Việt Nam, học trường gì đó ở Tây Nguyên. Thằng bồ sinh năm 2000, cô đó sinh năm 2006, một người 26 tuổi, một người 20 tuổi. Sau khi chia tay thế nào đó không biết, nhưng anh chàng đó tối đêm vô đập bể kính cửa ký túc xá, đâm cô nàng đó chết luôn. Quý vị thấy rất ghê gớm. Mà không phải một vụ như vậy, Việt Nam mình nhiều vụ như vậy lắm!
Cho nên mình phải tránh bạn bè xấu. Các cô, các chú có con nhỏ, nhớ dạy cho con tiêu chuẩn [bạn bè] để mình chơi. Phải cẩn thận, thứ nhất là tránh những đứa tính tình thất thường. Nó thất thường, nó bị trầm cảm gì đó là mệt lắm. Thứ hai, là phải tránh những người cộc tính quá, đôi khi nó điên điên lên, nó làm gì thì mệt lắm. Thứ ba, là phải coi thử có tri thức hay không. Phải có tri thức chứ, có tri thức thì đỡ hơn, dù sao học hành đàng hoàng, có giận có tức cũng không nỡ nói lời khó nghe. Có nhận thức về xã hội đúng đắn hay không, nhiều khi cũng phải xét thêm yếu tố về hoàn cảnh nữa. Nhiều đứa tại sao lại như vậy? Vì thực ra ở ngoài đời nó chẳng có gì hết, sự nghiệp cũng không, tài sản cũng không, tất cả những gì cũng không. Cho nên có một món quý giá nhất là bạn gái thôi. Bạn gái thấy thằng này không ổn, nói chia tay thì nó bị sốc nặng. Sẵn nó bị như vậy nữa, cho nên nó nghĩ xấu đi, từ đó nó mới kết liễu đời người ta. Như vậy không tốt.
Quý vị cũng phải nói với con mình tránh những đứa chơi game giết người ghê gớm ở trong đó. Nhớ, mấy đứa chơi game bạo lực giết người, ra ngoài, khi nó tức tối lên thì cũng dễ làm như vậy lắm. Tại vì nó bị tâm lý quen. Giống như chúng ta tu hành lâu năm, tu lâu rồi thì chúng ta đâu có sát sanh đâu đúng không ạ? Đâu có dám giết con này con kia đâu. Bây giờ thấy một con gì chết cũng thấy ghê rồi. Nhưng một đứa ăn rồi suốt ngày chơi game, bắn súng giết người, chém giết ở trong đó hoài thành quen, tâm lý trơ rồi. Khi tâm lý nó trơ rồi là mệt đó, nó hành động như thật luôn, ở ngoài thật giống như ở trong game. Cho nên phải biết nói với con gái, con trai. Con trai cũng vậy, chơi với bạn bè cũng phải biết lựa mà chơi.
Không phải mỗi bài kinh này, những bài kinh khác cũng vậy. Trong Kinh Giáo Thọ Thi Ca La Việt hay những bài kinh khác, Đức Phật cũng nói phải tránh bạn bè xấu. Trong đó có đưa ra tiêu chuẩn bạn bè xấu thế nào, bạn bè tốt thế nào. Quý vị có thể coi lại bài kinh đó, chúng ta cũng đã giảng từ lâu rồi, một phần rồi. Cho nên coi lại.
Chứ không phải cứ nhào vô đâu, hành Bồ-tát hạnh nha! Không có, không hành nổi đâu. Nên nhớ, một người bản chất thế nào, gọi là “giang sơn dễ đổi, bản tính khó dời”. Người ta tu qua nhiều đời nhiều kiếp mà vẫn khó thay đổi, tại vì sao? Ngay cả trong kinh, quý vị coi những câu chuyện tiền thân, quý vị thấy ông Đề-bà-đạt-đa, ổng lúc nào xuất hiện cũng hầu như xấu hết. Tại vì tính như vậy, tập khí như vậy, qua các đời lúc nào cũng vậy.
Cho nên khi chưa thành Thánh nhân, bản chất người ta xấu là chuyện bình thường, thì thôi tránh né. Né được thì né, né thì đỡ gặp phiền não. Quý vị chơi với bạn xấu cũng phiền não, rồi chơi cái này cái kia cũng phiền não. Một người hay tiêu cực quá, suốt ngày nghĩ tiêu cực, thì quý vị cũng phiền não theo. Ở trong kinh, Đức Phật nói là trừ khi vì lòng thương tưởng thì mình mới chơi thôi, còn nếu không, né được thì né. Đó là những người tiêu cực thôi đó, chứ chưa phải xấu. Cho nên mình cố gắng tu tập, phải né, né được chỗ nào thì né.
Quý vị nếu có con, có cháu thì cố gắng dạy cho nó tiêu chuẩn để lựa bạn mà chơi. Bởi vì cuộc đời bây giờ phức tạp lắm, mình phải dạy những điều ứng biến. Chỗ này nói nè: “Nếu giao du thì bị các vị đồng phạm hạnh có trí nghi ngờ, khinh thường”. Cho nên suy xét mà né, những chỗ nào không [nên] tới thì mình không tới.
Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không tránh né như vậy, thì các Lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy có thể khởi lên. Nếu vị ấy tránh né như vậy, thì các Lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo, các pháp ấy được gọi là các Lậu hoặc được đoạn trừ phải do tránh né.
Quý vị thấy rõ ràng đúng không ạ? Có những Lậu hoặc phải tránh né, chứ không phải mình xông pha ra hết. Chúng ta thấy ở trên này, tránh né những nạn: tránh né những chỗ không nên đến, tránh né những người xấu. Tránh né được thì tránh né như vậy. Mình suy xét chung là như vậy.
Có người nào nói: “Có tránh né thì cũng tránh né không được”. Điều đó là sai nha! Có những cái, quý vị rơi vào tà kiến cho tất cả đều là nghiệp, thì quý vị mới nói tránh né không được. Nhớ! Đức Phật nói trong 8 nguyên nhân nhận quả nào đó (bị cảm thọ đó), thì chỉ có 1 nguyên nhân là tiền nghiệp thôi. Tránh né để tránh duyên. Có những nguyên nhân thọ dụng do thời tiết, có thể do thức ăn, có thể gặp nghịch vận,… và thứ tám mới là tiền nghiệp. Cho nên nhiều người học không tới nơi bị rớt vào tư tưởng ngoại đạo, nói “tất cả đều do mạng, đều do nghiệp”. Đức Phật đã nói “ai chủ trương tất cả đều do nghiệp, thì người đó là tà”. Cho nên đó là hiểu sai nha!
Còn nghiệp tới là không tránh được. Nên nhớ, đây là nói tránh để tránh 7 yếu tố. Còn yếu tố thứ tám, nghiệp tới rồi, xin lỗi, không tránh được. Cho nên học phải hiểu. Còn mấy người học theo Đạo gia tùm lum, rồi cứ nói “nhất ẩm nhất trác, mạc phi tiền định”, tức là một món ăn, một giọt nước cũng do định trước rồi. Điều đó là sai nha! Kinh Phật không nói vậy, Đức Phật nói những điều này là do duyên. Có 8 duyên, trong đó có điều thứ tám là tiền nghiệp thôi. Còn lại 7 yếu tố khác, ví dụ có những cái là do cơ thể quý vị có vấn đề thôi, bị bệnh thì uống thuốc, là hết; có cái do thức ăn, thức ăn không tốt, độc, ăn vô thì chết thôi chứ; có cái là do duyên, chỗ đó đáng lẽ không nên đi mà tự nhiên chui vào đó; rồi thằng bạn xấu đáng lẽ không nên quen mà tự nhiên quen, nó rủ đi ăn cướp tự nhiên mình đi thì mình chịu thôi. Đó là tự mình chọn lựa, đâu phải nghiệp đâu. Những người học giáo lý phải hiểu nha!
[Đoạn 16: (6) Các Lậu hoặc được đoạn trừ phải do trừ diệt]
Trừ diệt là thế nào? Chúng ta xem đoạn này:
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các Lậu hoặc được đoạn trừ phải do trừ diệt?
Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo suy xét một cách như lý không chấp nhận dục niệm đã khởi lên, từ bỏ, trừ diệt, diệt tận, không cho tồn tại (dục niệm ấy); không chấp nhận sân niệm đã khởi lên, từ bỏ, trừ diệt, diệt tận, không cho tồn tại (sân niệm ấy); không chấp nhận hại niệm đã khởi lên, từ bỏ, trừ diệt, diệt tận, không cho tồn tại (hại niệm ấy); không chấp nhận các ác bất thiện pháp luôn luôn khởi lên, từ bỏ, trừ diệt, diệt tận, không cho tồn tại (các ác bất thiện pháp ấy).
Như vậy, ở đây Đức Phật nói có 4 điều: Thứ nhất, dục niệm khởi lên; thứ hai, sân niệm khởi lên; thứ ba, hại niệm khởi lên; thứ tư, các ác bất thiện pháp. Ở đây có bốn điều, khi điều nào khởi lên, ví dụ dục niệm, dục niệm là gì? Dục niệm là những ham muốn gì đó, nói nặng là tham. Chúng ta nói dục có hai cái: một cái là dục, một cái là tham. Trong dục có chứa tham, tức là dục thì rộng, còn tham là một phần trong dục.
Tham là gì? Quý vị mở quyển Giới luật của Theravada có định nghĩa về tham, tham là những gì mình mong muốn mà không chính đáng, tức là tham. Ví dụ, quý vị có vợ rồi mà quý vị còn mong muốn đi với cô khác nữa, gọi là lòng mong muốn không chính đáng, đó là lòng tham, nghiệp bất thiện.
Thứ hai, dục là có nhiều mong muốn, mình đang tu hành cũng là mong muốn, đa số mọi người đều mong muốn cả. Ai cũng mong muốn tồn tại, cũng là dục. Như mong muốn tồn tại ở cõi Sắc, cũng là dục. Có những mong muốn như vậy. Khi những dục niệm khởi lên thì Đức Phật nói không chấp nhận. Mình suy xét, mình không chấp nhận và mình từ bỏ đi, trừ diệt niệm đó đi, không cho nó tồn tại.
Tương tự như vậy, với sân niệm. Sân niệm là gì? Sân là khó chịu. Khó chịu đối với mình, ví dụ như hôm nay thấy mình làm gì đó chưa được, tự nhiên mình khó chịu. Khó chịu với mình cũng là sân. Khó chịu với thời tiết, khó chịu với người khác v.v… Hoặc có những người khóc, khóc cũng là sân đúng không ạ? Cảm thấy bất mãn với cái gì đó thì gọi là sân. Nói chung khó chịu là sân. Thấy được điều đó thì hãy từ bỏ đi. Mình thấy như vậy mình không chấp nhận, mình bỏ đi, mình không cho tồn tại nữa.
Thứ ba là hại niệm. Hại niệm là gì? Là những ý niệm muốn làm hại người khác. Giống như mình thích phá hoại người khác, mình thích chọc ghẹo người khác cho người ta tức chơi, thích chửi người ta. Đó đều là hại niệm. Thậm chí có nhiều người muốn đánh, đập, giết, hoặc cướp v.v… cũng là hại niệm. Khi khởi lên những ý niệm nào làm hại đến mình, hại đến người, thì gọi là hại niệm. Khi khởi lên thì cố gắng hãy từ bỏ, không cho tồn tại. Đó là Đức Phật dạy.
Rộng hơn là điều thứ tư: không chấp nhận các pháp bất thiện khởi lên. Như vậy thì cố gắng từ bỏ là được.
Muốn [làm được] điều này thì tu Tứ niệm xứ. Chúng ta tu Tứ niệm xứ thì chúng ta biết. Nhưng trong bài Tứ niệm xứ nói không cần từ bỏ. Ủa tại sao trong bài Tứ niệm xứ thì không từ bỏ, mà trong bài này lại yêu cầu từ bỏ? Trong bài Tứ niệm xứ nói: tâm tham biết tâm tham, tâm có sân biết là tâm có sân, tâm hoài nghi biết là tâm hoài nghi, tâm chưa vô thượng biết là tâm chưa vô thượng. Những tâm như vậy chỉ biết thôi, chứ không nói bỏ.
Thật ra nói bỏ là mình cố gắng mình phát hiện rồi bỏ. Còn khi tu Tứ niệm xứ, khi biết liên tục như vậy thì tự động bỏ. Bởi vì tâm lúc quý vị biết, cái biết đang chạy thì tự nhiên sân, tham sẽ dừng lại một chút. Nếu tiếp tục còn sân thì lại biết, thì nó dừng lại. Biết mấy lần như vậy là hết. Cho nên trong bài Kinh Tứ niệm xứ không nói hãy bỏ xuống, nhưng tự nhiên sẽ [buông] xuống thôi.
Ở đây, muốn biết thì phải tu Tứ niệm xứ. Tiêu chuẩn thế nào là tâm tham? Nhiều người không biết thế nào là tham, thì làm sao biết tâm có tham hay không. Chúng ta đã học hết rồi, tâm tham là sự dính mắc vào một cái gì đó, gọi là tham. Ví dụ mình nghe quảng cáo sắp ra điện thoại Iphone 18 gì đó, mình cứ nhớ trong đầu là nhất định tháng này phải mua, nhất định phải làm cho đủ tiền để mua. Trong tâm thường nghĩ như vậy, gọi là dính mắc. Dính mắc là tâm tham. Mặc dù cái tham đó chưa biết là tham nặng hay tham nhẹ. Nếu quý vị là một người đầy đủ tiền bạc để mua cái [điện thoại] đó, thì cũng là tâm tham, nhưng tâm tham đó không đưa quý vị đoạ lạc, bởi vì chỉ là ham muốn thôi. Còn nếu quý vị không có tiền, cho nên đi ăn trộm, trốn thuế gì đó để có, thì đó là tâm tham bất thiện. Tâm tham đó, nếu trổ quả trong tương lai lúc lâm chung, thì đưa vào Địa ngục, Ngạ quỷ, Súc sanh. Cho nên phải hiểu như vậy.
Tâm sân là gì? Sân là khó chịu. Bất cứ sự khó chịu nào đều là sân. Ví dụ thấy oan ức quá cũng là khó chịu. Những khó chịu nhiều lắm, cảm thấy mùi khó chịu là biết sân rồi.
Tâm hại là nghĩ đến hại người khác, hại mình gì đó.
Pháp bất thiện thì tiêu chuẩn bất thiện là gì? Trong kinh, Đức Phật đưa ra: bất thiện là việc gì mà làm hại cho mình hoặc hại cho người (người là đối tượng khác), hoặc hại vừa cho mình và cả người, thì đó là bất thiện. Tiêu chuẩn rất rõ ràng, phải suy xét.
Thật ra, tu học Phật pháp phải có trí tuệ, liên tục suy xét. Cho nên lúc nào Đức Phật cũng nói là suy xét một cách như lý. Phải có tiêu chuẩn chứ, mình không có tiêu chuẩn mình làm sao suy xét được, làm mà không biết bất thiện hay không bất thiện. Cho nên người mới tu thường có tâm hoang mang, bởi vì không biết đâu là thiện, đâu là bất thiện. Nghe điều nào là chạy theo điều đó, gió hướng nào là đổi theo hướng đó. Cho nên nhiều khi cũng khổ lắm, phải có một thời gian học để có tiêu chuẩn.
Bây giờ nói thiện hay bất thiện, thì quý vị coi thử có lợi cho mình mà có hại cho người không, nói tóm lại là có hại ai không, có hại chúng sanh nào không. Nếu việc đó vừa có hại, vừa có lợi, pháp đó gọi là pháp lẫn lộn đen trắng, tức là vừa có thiện vừa bất thiện đi chung với nhau. Chỉ cần tiêu chuẩn đó thôi, tiêu chuẩn Đức Phật dạy rất dễ.
Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không trừ diệt như vậy, thì các Lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy có thể khởi lên. Nếu vị ấy trừ diệt như vậy, thì các Lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo, các pháp ấy được gọi là các Lậu hoặc được đoạn diệt phải do trừ diệt.
Thật ra, nếu không trừ diệt được thì khổ mình thôi. Tại vì nghiệp mình tạo, mình tự nhận quả chứ không ai nhận hết. Nói theo ngôn ngữ đời thường, chứ không nói theo ngôn ngữ bậc Thánh. Nếu [theo] ngôn ngữ bậc Thánh thì nói rằng: nếu tự mình làm tự mình chịu, thì rớt vào Thường kiến. Tại vì chúng sanh chấp Ngã, chấp một cái ta thường hằng, cho nên rớt vào Thường kiến. Tuy nhiên, đôi khi nói một cách đơn giản cho người chưa hiểu thì nói như vậy, chứ bây giờ nói làm sao. Thật ra là nói theo thói quen, chứ nói đúng là thế này: “Nghiệp bất thiện sẽ đưa đến quả bất thiện”. Nói vậy thôi, tạo nghiệp bất thiện sẽ có quả bất thiện. Nói vậy đơn giản, không có cái ta ở trong đó.
Còn nói: “Tôi làm nghiệp này bất thiện, cho nên tôi nhận quả bất thiện về sau”, là rớt vào tự ngã thường hằng, thường kiến. Còn nếu nói: “Tôi làm rồi mai mốt ai chịu thì không liên quan đến tôi”, thì rớt vào Đoạn kiến. Cho nên chúng sanh rất khó, hoặc rớt vào Đoạn kiến, hoặc rớt vào Thường kiến. Vì luôn luôn họ dán nhãn có ta ở trong đó, một hồi là ta hết.
Thật ra cũng bình thường thôi quý vị, bởi vì người chưa kiến đế, chưa phải Tu-đà-hoàn thì không vượt được điều đó. Nói gì thì nói, một hồi suy nghĩ gì cũng có ta ở trong đó hết. Cho nên, nếu bị như vậy thì chịu khó nhắc nhở là niệm như vậy chưa đúng. Cố gắng từ từ theo thời gian. Thực ra khi nào thấy như thật thì tự động hết. Còn không thấy như thật thì gắng gượng đi, gắng gượng được bao nhiêu thì gắng gượng. Giống như con thuyền chưa qua sông, ở giữa đôi dòng thì ráng chèo đi chứ sao bây giờ. Chèo đến khi nào đến bờ sông thì không cần gắng gượng nữa.
Những phiền não này là dạy [để đạt đến] những bậc Thánh cao hơn, chứ không phải mục đích là đến Tu-đà hoàn. Tu-đà-hoàn thì tu điều đầu tiên là được rồi.
[Đoạn 17: (7) Các Lậu hoặc được đoạn trừ phải do tu tập]
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là các Lậu hoặc được đoạn trừ phải do tu tập?
Này các Tỷ-kheo, ở đây, Tỷ-kheo suy xét một cách như lý, tu tập Niệm giác chi, Niệm giác chi này nương vào viễn ly, nương vào ly tham, nương vào đoạn diệt, hướng đến từ bỏ; suy xét một cách như lý, tu tập Trạch pháp Giác chi…; suy xét một cách như lý, tu tập Tinh tấn Giác chi…; suy xét một cách như lý, tu tập Hỷ giác chi…; suy xét một cách như lý, tu tập Khinh an Giác chi…; suy xét một cách như lý, tu tập Định giác chi…; suy xét một cách như lý, tu tập Xả giác chi, Xả giác chi này nương vào viễn ly, nương vào ly tham, nương vào đoạn diệt, hướng đến từ bỏ.
Ở đây có 7 giác chi, nội dung cũng giống nhau thôi. Chúng ta phân tích từng điều.
“Suy xét một cách như lý” tức là như lý tác ý, suy xét cẩn thận, cho đúng. “Tu tập Niệm giác chi, Niệm giác chi này nương vào viễn ly, nương vào ly tham, nương vào đoạn diệt, hướng đến từ bỏ”. Chữ “y” này có nhiều người không hiểu, nếu không hiểu thì quý vị dùng chữ “nương vào”. Còn ngài Minh Châu, hồi đó chắc ngài dùng chữ Hán Việt quen cho nên mọi người dễ hiểu. Nương vào ly tham nghĩa là nương vào để không có tham. Nương vào đoạn diệt, hướng đến từ bỏ tức là tu tập cái này để nhắm đến giải thoát, không tham. Viễn ly là không dính mắc.
Tương tự như vậy, cũng tu Trạch pháp Giác chi, Tinh tấn Giác chi, Hỷ giác chi, Khinh an Giác chi, Định giác chi và Xả giác chi. Tóm lại là tu tập Thất giác chi, để cuối cùng đạt được như vậy.
Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không tu tập như vậy, thì các Lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy có thể khởi lên. Nếu vị ấy tu tập như vậy, thì các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa. Này các Tỷ-kheo, các pháp ấy được gọi là các Lậu hoặc được đoạn trừ phải do tu tập.
Tóm lại các phiền não đoạn trừ chỉ do tu tập Thất giác chi.
Nếu quý vị không nhớ Thất giác chi thì xin nhắc lại. Đây là dựa theo tinh thần của [*Theo Kinh Nhập Tức, Xuất Tức Niệm – MN 118 – Kinh Trung Bộ thì Thất giác chi gồm:
(1)Niệm giác chi: Tu tập Tứ niệm xứ để trú chánh niệm tỉnh giác.
Đầu tiên phải tu Tứ niệm xứ, gọi là Niệm giác chi. Tứ niệm xứ gồm: Quán thân trên thân, quán thọ trên thọ, quán tâm trên tâm và quán pháp trên pháp.
Quán thân trên thân là làm gì biết nấy, tay đưa lên biết đưa lên, để xuống biết để xuống, đứng biết đứng, quay biết quay, đi biết đi, ngồi biết ngồi, từ tất cả hành động cho đến các diễn biến trong cơ thể, như đau biết đau, mệt biết mệt, cái gì cũng biết. Đó là Niệm giác chi trên phần thân.
Quán thọ. Thọ có 5 thọ:
1.Thọ hỷ là dễ chịu trên tâm.
2.Thọ lạc là dễ chịu trên thân.
Ví dụ mình sắp uống nước, mình cảm thấy uống nước sẽ rất dễ chịu, khi đó mình thọ hỷ là dễ chịu trên tâm. Khi mình uống nước vào thì cảm thấy nước mát, ngọt, đó là thọ lạc trên thân, sau đó thấy đã đã là thọ hỷ đi theo luôn.
3.Thọ khổ là khổ trên thân.
4.Thọ ưu là khó chịu trên tâm.
5.Còn thọ nữa là thọ không khổ không lạc, thì đó là thọ xả.
Quý vị nhớ, quán Tứ niệm xứ là liên tục theo dõi được thân, theo dõi được thọ, theo dõi được tâm, theo dõi được pháp. Tu như vậy, bao giờ trú chánh niệm tỉnh giác thì gọi là Niệm giác chi, theo bài này là vậy.
(2)Trạch pháp Giác chi: Với niệm giác chi trên, trí tuệ suy tư, tư duy, thẩm sát pháp.
Tức là trong tu tập Niệm giác chi, là liên tục tư duy thẩm sát các pháp. Ví dụ, tâm có tham biết là tâm có tham, biết là pháp tham đó không tốt, cho nên dừng đi. Còn pháp này đang thấy tốt, tâm tập trung được gọi là tâm có định (tâm định tĩnh biết là tâm định tĩnh), thì biết là pháp tốt nên tiếp tục duy trì. Thì đó là Trạch pháp Giác chi. Tức là thẩm sát các pháp nào đó đang tốt hay xấu, thiện hay bất thiện, liên tục như vậy.
Thực hiện như vậy liên tục, liên tục thì gọi là Tinh tấn giác chi.
(3)Tinh tấn Giác chi: thực hiện Trạch pháp Giác chi với sự tinh tấn.
(4)Hỷ giác chi: nhờ Tinh tấn Giác chi ở trên mà hỷ không liên hệ với vật chất được khởi lên.
Tức là khi tu tập như vậy thì tự nhiên có một niềm vui mà không liên quan tới vật chất khởi lên. Tu Tứ niệm xứ tinh tấn thì được như vậy. Đó gọi là Hỷ giác chi.
Khi có Hỷ giác chi rồi thì có Khinh an giác chi.
(5)Khinh an Giác chi: Nhờ hỷ trên tâm, được sự khinh an trên thân, tâm cũng được khinh an, khởi lên Khinh an Giác chi.
Thật ra khi quý vị tu Tứ niệm xứ một thời gian, quý vị sẽ cảm thấy dễ chịu, thì đó là Hỷ giác chi. Sau khi dễ chịu rồi thì thấy tâm cũng nhẹ nhàng, bắt đầu có sự khinh an trên thân thể. Rồi tâm cũng thấy nhẹ nhàng, thì lúc đó là có Khinh an Giác chi.
Cho nên nhiều người tu ở trong nhà bứt rứt quá, thì quý vị ra ngoài đi bộ. Mình đi, mình quan sát từng bước chân, thấy dễ chịu, bước trên cỏ, cảm nhận từng bàn chân bước lên, bước xuống rất rõ ràng, đó là Thân hành niệm. Rồi quán thân, thọ, tâm, pháp rất là tốt. Thì tự nhiên người nhẹ nhàng và bắt đầu thấy dễ chịu, đó là Hỷ giác chi và Khinh an Giác chi xuất hiện.
[Thiền không phải chỉ là ngồi]
Nhiều người khi tu mà không hiểu cách tu, cứ nghĩ tu Thiền Tứ niệm xứ là phải ngồi mới tu. Quý vị coi lại trong kinh đi, bài Kinh Tứ Niệm Xứ có chỗ nào nói là ngồi xuống để tu đâu. Ngay bài đầu tiên, Thân niệm xứ, quán thân trên thân là gì? Khi đi biết đi, đứng biết đứng, ngồi biết ngồi, giở tay lên biết giở tay lên, mang dép biết mang dép, mặc áo biết mặc áo, ăn biết ăn, làm gì cũng biết mà, đâu phải ngồi Thiền đâu. Nhiều người học Tứ niệm xứ lâu rồi mà cứ tưởng là ngồi một đống đó, rồi bắt đầu thiền Tứ niệm xứ.
Quý vị thấy không ạ? Nhiều khi mình học mà mình không hiểu, rồi mình cứ nghe người này, người kia nói Thiền là phải ngồi. Đúng! Thiền ngồi là Thiền chỉ, còn đây là thiền Tứ niệm xứ, là Thiền quán mà. Thiền Tứ niệm xứ là thiền chính để giải thoát, là thiền trong đời sống. Cho nên người không biết, cứ vô ngồi Thiền tu tập. Mà đó là ngồi để tu Thiền chỉ thôi. Còn Thiền Tứ niệm xứ là ngồi cũng được, đi cũng được. Mà Đức Phật nói khi đi biết đi, khi giở chân lên biết giở chân lên, khi đặt chân xuống biết đặt chân xuống, khi co tay, khi duỗi tay, khi đưa tay lên đưa tay xuống, khi quay đầu, ngước nhìn v.v… cái gì cũng biết hết. Đó là Thân hành niệm, quán thân trên thân.
Vậy cho nên ngay căn bản đã không biết rồi. Nhiều người còn lên mạng bình luận nói: “Thầy ngồi thiền chứ lên mạng tu gì?” Điều đó càng sai nữa, rõ ràng là không biết. Ngồi Thiền là tu Thiền chỉ, giúp cho tâm mình định. Mà Thiền chỉ đâu phải giải thoát, Thiền Tứ niệm xứ mới giải thoát. Người ta lên mạng, nhưng làm sao biết người ta có tu hay không? Người ta lên mạng, người ta coi, đang đọc pháp là đang tu. Thấy bình luận chửi người ta, người ta thấy tâm sân biết là tâm có sân, thì cũng đang tu đó chứ. Rồi người ta trả lời, đó là chánh niệm, vì phải tập trung, viết bình luận là biết đang biết bình luận, đang trả lời là biết đang trả lời, cũng là tu đó chứ.
Cho nên không học pháp là hiểu sai, rồi cứ nghĩ là ngồi một đống, vô trong gốc cây hay là vô cái hang nào đó mới là tu. Không phải! Nhớ! Nơi [định tĩnh] là để né tránh bớt duyên, nhưng có nhiều người trong cảnh đó tu không được, nên có nhiều người thích ra ngoài [động] để tu. Đó là tuỳ duyên mỗi người, họ thích tu điều gì thì kệ họ chứ. Người ta tu sao thấy phù hợp là được. Ví dụ trong một ngày, vị Sư đó hay người cư sĩ đó lên mạng bao lâu? Người ta thiền đã rồi, bây giờ người ta lên thử coi tâm người ta như thế nào? Cho nên nhiều người không học là rất dễ chấp vào hình thức. Nhớ nha, kiểm tra lại bài Kinh Tứ Niệm Xứ, không phải ngồi một đống là tu Tứ niệm xứ, nhớ cho kỹ. Chứ không hiểu rồi không biết cách tu.
(6)Định giác chi: Thân khinh an, an lạc, nên tâm được định tĩnh. Khởi lên Định giác chi.
Có nghĩa là khi tâm khinh an thì tâm được định tĩnh. Cho nên nhiều người tâm bức xúc ghê gớm thì đố mà có được Định giác chi, điều này Đức Phật cũng đã nói rồi.
Nhớ là trí tuệ sanh chỉ khi nào? Chỉ khi nào có lạc có hỷ thôi, không thể khổ ưu được. Mình học bài Kinh đó rồi. Ngay cả quý vị tu Thiền chỉ cũng vậy, Sơ Thiền là “một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có Tầm, có Tứ”. Nhớ, là hỷ lạc, chứ đâu phải khổ ưu đâu. Cho nên nhiều người lấy khổ mà tu là không tu được. Phải có hỷ lạc mới vô Sơ thiền. Nhị thiền là “một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không Tầm, không Tứ”. Cho nên cánh cửa đầu tiên là phải hỷ lạc đã, phải có định đầu tiên.
Định giác chi là thân khinh an. Sau khi có Khinh an Giác chi rồi, Khinh an Giác chi mạnh lên thì thân an lạc, nên tâm được định tĩnh. Cho nên nhiều người tại sao tâm không định tĩnh. Bởi vì thân họ không yên, nên tâm họ cũng rối loạn luôn, không có Định giác chi.
Sau khi có Định giác chi rồi thì tới Xả giác chi.
(7)Xả giác chi: Với tâm định tĩnh như vậy, khéo nhìn sự vật với ý niệm xả ly. Xả giác chi khởi lên].
Khi tâm định tĩnh rồi thì mình nhìn mọi thứ, mình mới buông được. Người không buông được là tâm không định tĩnh. Tâm mình đang rối bời chuyện ông chồng đi với bé ba, con gái quen thằng không ra hồn, con trai nhỏ đi học thì bị cô mắng học dốt, con ốm, con đau, hàng xóm gây chuyện, nhà tiền điện chưa trả, gạo thì sắp hết v.v… đủ thứ chuyện. Trong tâm rối bời như vậy, không có khinh an thì làm sao có định được đúng không ạ?
Cho nên tu Thất giác chi khó, thật ra là buông không được thôi. Thế gian, việc gì cần làm thì làm, việc nào làm chưa được thì cố gắng. Vì có những thứ, nghĩ nhiều cũng không giải quyết được gì thì nghĩ làm chi. Nhớ! Điều nào nghĩ mà giải quyết được, đáng, thì nên nghĩ. Điều nào suy nghĩ mà không giải quyết được, thì thôi, đừng suy nghĩ, lo lắng làm gì khi không giải quyết được.
Cho nên tu Thất giác chi mà tu được là thành A-la-hán. Còn quý vị tu được Tứ niệm xứ một phần, chưa đạt tới Xả giác chi, lâu lâu mới có được trạng thái nhẹ nhàng, bắt đầu nhìn thấy mọi thứ, buông xả, không có dính mắc gì hết. Nhìn sự vật có ý niệm xả ly là buông xả, từ đó mới có Xả giác chi.
Đầu tiên mình tập cơ bản, ví dụ nhiều việc quá thì xả đi, đi dạo cho thong thả, dạo vườn, dạo phố, nhìn ngắm bầu trời, nhiều khi tâm mình định tĩnh xuống. Đó cũng có một chút Xả giác chi, nhìn mọi thứ mình không có vướng mắc nữa.
Giống như câu chuyện cô Kisā Gotamī (Kiều-đàm-di) có đứa con bị chết, xong rồi suốt ngày cổ khóc, cổ đi tìm hết người này người kia, bảo cứu con của cổ (trong tích truyện Pháp Cú). Rồi cô đi hoài, có người chỉ cho tới gặp Phật sẽ cứu con cô. Cổ nghe vậy mừng lắm, hình như con trai thì bị rắn cắn chết thì phải. Cho nên là tới đó nói với Phật. Đức Phật nói: Bây giờ cô đi tìm một nhúm hạt cải trắng của nhà nào mà không có người chết, cô đem lại đây, Ta sẽ cứu con trai của cô. Cổ nghe vậy, mừng lắm. Cổ đi vô trong xóm đó, tới nhà nọ xin một nhúm hạt cải trắng không có người chết, họ nói nhà tôi có ông tôi chết, tới nhà kia nói bà tôi chết, nhà kia nói cháu tôi chết, con tôi chết. Nói chung là nhà nào cũng có người chết hết. Quý vị nghĩ làm gì có gia đình nào không có người chết, ông chết, bà chết, ông cố chết, người bà con chết. Cho nên cổ đi từ sáng cho đến chiều mà không có một nhà nào nói là không có người chết hết.
Cho nên là cô không xin được. Cổ chán, đi hoài mà không xin được nên cổ quay trở lại gặp Phật. Cổ thất vọng, nói: Bạch Thế Tôn, con đi gần hết kinh thành, nhưng không có nhà nào nói là không có người chết. Bởi vì lúc nào cũng có người chết. Đức Phật nói với cổ: Sự chết là gia đình nào cũng có, ai cũng mất người thân. Đó là một sự hiển nhiên trong cuộc đời, vô thường mà.
Tất nhiên, cổ nghe vậy nhưng chưa hiểu lắm, nên cổ vẫn tiếp tục đi nữa. Khi cổ lên chỗ cao hơn một chút, cổ nhìn qua ánh đèn (ngọn đèn thắp bằng đèn dầu hồi xưa ở Ấn Độ), rồi cổ chợt hiểu ra một vấn đề là vô thường. Sau đó cổ chứng Sơ quả Tu-đà-hoàn. Cho nên quý vị thấy, khi người ta buông xuống, người ta mới hiểu được vấn đề. Cho nên không buông thì không hiểu.
Tu hành cũng vậy, thật ra quý vị tu Tứ niệm xứ, mà tu một hồi quý vị bị dính mắc, suốt ngày đầu óc cứ căng lên, quý vị không có được sự an lạc để đạt đến Xả giác chi, để hiểu được các pháp là Vô thường, Khổ, Vô ngã. Quý vị không thấy Tam tướng đó, không thấy được Ngũ uẩn đều không phải là ta, không có gì liên quan đến ta hết. Thì khi đó quý vị làm sao có thể bước lên bậc Thánh được.
Cho nên tu là phải hiểu, đừng có mong cầu và đừng có chấp trước, cứ nhẹ nhàng thực hành. Tâm tham biết là tâm tham, tâm sân biết là tâm sân, tâm tán loạn biết là tâm tán loạn, tâm hoài nghi biết là tâm hoài nghi… Cứ quán như vậy, đến khi tự nhiên bắt đầu định tĩnh, dễ chịu khởi lên, dần dần đủ nền thì tự nhiên hiểu ra như vậy thôi. Cách tu là vậy thôi, chứ không có gì hết.
Còn người không hiểu thì nhiều khi tu tập chỉ là hình thức. Trong lòng tu Tứ niệm xứ, nhưng một chút là niệm [khởi lên] “chắc sắp đắc đạo rồi”. Đây là tâm tham, dính mắc rồi, nhưng không biết là tâm có tham, dính mắc ở trong đó. Rồi một hồi tu, nói sao trong kinh nói tu bảy ngày, mà con tu bao nhiêu ngày rồi không thấy được gì hết? Rồi khó chịu, nghĩ chắc là tu sai hay tu đúng. Vậy là vừa khó chịu là sân, rồi hoài nghi, trạo cử, đủ thứ tâm, mà đâu có thấy đâu.
Trong khi đó cứ tiếp tục quan sát thân, thọ, tâm, pháp. Chỉ vậy thôi, cứ tiếp tục quan sát, đến lúc nào tự nhiên không cần phải gồng mình mà quan sát, không cần phải nỗ lực mà quan sát, mà rất là tự nhiên như vậy, tự động nó chạy thì người đó thành công Tứ niệm xứ. Và người đó nếu thành công được phần như vậy, thì chắc cũng vô được Tu-đà-hoàn rồi. Còn nếu thành công luôn thì thành A-la-hán đó. Cho nên ai hiểu thì tu rất là dễ, mà ai không hiểu là tu cực kỳ khó.
Cho nên vấn đề là hiểu đúng, thực hành đúng, chứ không phải mong cầu hay không mong cầu. Và quan trọng là có buông hay không? Giống như nãy giờ có đồng tu vô bình luận, bình luận như vậy thì tâm đâu có được nghe pháp đâu, đâu có để ý gì đâu. Tâm cứ bị dính mắc với những lời nào đó, mình đang dính mắc mà mình không biết bị dính mắc. Vậy thôi, rất là đáng thương!
[Đoạn 18: Kết luận – Thực hành hoàn thành hết 7 phương pháp trên là đã diệt tận khổ đau (thành A-la-hán)]
Này các Tỷ-kheo!
Đối với Tỷ-kheo những Lậu hoặc nào phải do tri kiến mới được đoạn trừ đã được tri kiến đoạn trừ; (đây là thành Tu-đà-hoàn rồi nha).
Những Lậu hoặc nào phải do phòng hộ mới được đoạn trừ đã được phòng hộ đoạn trừ;
Những Lậu hoặc nào phải do thọ dụng mới được đoạn trừ đã được thọ dụng đoạn trừ;
Những Lậu hoặc nào phải do kham nhẫn mới được đoạn trừ đã được kham nhẫn đoạn trừ;
Những Lậu hoặc nào phải do tránh né mới được đoạn trừ đã được tránh né đoạn trừ;
Những Lậu hoặc nào phải do trừ diệt mới được đoạn trừ đã được trừ diệt đoạn trừ;
Những Lậu hoặc nào phải do tu tập mới được đoạn trừ đã được tu tập đoạn trừ;
Này các Tỷ-kheo! Tỷ-kheo ấy được gọi là đã sống phòng hộ với sự phòng hộ tất cả Lậu hoặc, đã đoạn diệt khát ái, đã thoát ly kiết sử, đã chánh quán kiêu mạn, đã diệt tận khổ đau.
Nhớ, câu cuối cùng “đã diệt tận khổ đau”, là thành A-la-hán rồi đó.
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.
Như vậy, ở đây có 7 phương pháp, và phương pháp cuối cùng là tu tập. Quý vị phải tu tập Thất giác chi, mà trong Thất giác chi đã bao gồm Tứ niệm xứ. Và tất nhiên phải có đủ thứ trong đó mới tu được.
Chúng ta đã học hết bài này, bài này cũng không khó gì. Quý vị nhớ có 7 phương pháp thôi. Một là phải [có] tri kiến, phương pháp này quan trọng nhất. Quý vị nhớ là có những phiền não bắt buộc phải có tri kiến chính xác, tri kiến đúng thì mới đoạn trừ được. Và người có tri kiến chính xác, đó là người có Chánh kiến, tức là Thánh quả Tu-đà-hoàn. Còn những điều tiếp theo là để nâng cao. Và nếu ai làm được hết 7 điều, thì người đó đã diệt tận khổ đau, “đã thoát ly Kiết sử” tức là hết 10 kiết sử là đã diệt tận khổ đau, tức là thành A-la-hán.
Ở đây tu hết được 7 điều, dù nói Tu-đà-hoàn chỉ [cần] tu điều [đầu] thôi, nhưng mình ráng tu, điều nào cũng hỗ trợ hết. Chứ nói “con nhắm đến hướng Tu-đà-hoàn, con chỉ tu điều đầu thôi”. Nói vậy thì Đức Phật dạy làm chi? Nên nhớ, mỗi điều hỗ trợ lẫn nhau, cái này hỗ trợ cái kia. Trong Bát chánh đạo, quý vị thấy Chánh kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh niệm, Chánh định. Cuối cùng là Chánh định, mà khi có Chánh định rồi, khi đủ tám chi Thánh đạo rồi thì có Chánh tuệ, hay là Giải thoát Tri kiến, thì tự động người ta giải thoát thôi.
Tóm lại bài này chỉ có vậy thôi, có 7 phương pháp đoạn trừ Lậu hoặc. Quý vị cứ nhớ gồm các phương pháp, nhớ tên là được rồi. [Đầu tiên là có] tri kiến để đoạn trừ. Tức là có những loại phiền não không có cách nào đoạn ngoài tri kiến, bởi vì có tri kiến thì [phiền não] mới được đoạn trừ. Có những phiền não phải do phòng hộ né tránh thôi, giống như quý vị phòng hộ các căn. Ví dụ như quý vị nói “tôi Tu-đà-hoàn rồi” đi, xong quý vị nói “thôi, giờ tôi không cần tránh né nữa” được không? Quý vị ra ngoài kia, tới chỗ đó thì cũng sân lên chứ đúng không? Cũng bị voi dữ, ngựa dữ hay người dữ gì đó, cũng đụng. Không được! Phải né. Có những [phiền não đoạn trừ] phải do phòng hộ các căn.
Rồi có những những [phiền não đoạn trừ] phải do thọ dụng, chứ nói Tu-đà-hoàn mà không ăn, rồi có chịu nổi không? Không uống thuốc có hết bệnh không? Đói cũng phải ăn, bệnh thì cũng phải uống thuốc chứ, đúng chưa ạ? Rồi có những [hoàn cảnh], cho dù cỡ nào cũng phải kham nhẫn chứ. Nhiều khi né tránh không được, [thì phải] kham nhẫn, ráng chịu. Rồi biết tâm không tốt, nó đang khởi lên không tốt thì trừ diệt. Rồi cũng phải tu tập thì mới hoàn thiện. Như vậy bài kinh này không khó, bởi vì bài kinh này rất nhiều người biết, và chúng ta chỉ chia sẻ lại thôi.
Hôm nay, còn thời gian nên chúng ta vào bài kinh sau, bài kinh này cũng ngắn.
| Không Phải Của Các Ông: Natumhākaṃ (Kinh 22.33 trong Kinh Tương Ưng) |
Có mấy bài kinh “Không Phải Của Các Ông” lận, đây là lấy một bài kinh thứ hai, một bài kinh khác.
[Đoạn 1: Mở đầu – từ bỏ những gì không phải của ta thì sẽ đưa lại hạnh phúc, an lạc]
Nhân duyên ở Sāvatthī… (tức là ở thành Xá-vệ)
– Này các Tỷ-kheo, cái gì không phải của các ông, hãy từ bỏ nó. Từ bỏ nó sẽ đưa lại hạnh phúc, an lạc cho các ông.
Đây là câu mở đầu hấp dẫn nhất, tức là cái gì không phải của chúng ta, thì hãy từ bỏ đi. Từ bỏ được thì đưa lại hạnh phúc, an lạc. Điều quan trọng đó, cái gì không phải của chúng ta thì hãy từ bỏ. Vậy cái gì không phải là của chúng ta đây? Đoạn thứ hai nói.
[Đoạn 2: Những gì không phải của ta?]
Này các Tỷ-kheo, cái gì không phải của các ông?
Này các Tỷ-kheo! Sắc, không phải của các ông, hãy từ bỏ nó. Từ bỏ nó sẽ đưa lại hạnh phúc, an lạc cho các ông.
Như vậy đầu tiên là từ bỏ Sắc, Sắc là gì? Là bốn đại: Đất, nước, lửa, gió. Nói vậy thì có nhiều người không hiểu. Thôi nói thân thể này, và những gì ở bên ngoài thân thể, ví dụ tài sản, điện thoại, xe, nhà cửa v.v… những gì nhìn thấy được, hình sắc. Thì ‘Sắc đó không phải của các ông ([tức là] không phải của quý vị), hãy từ bỏ nó. Từ bỏ sẽ đem lại hạnh phúc an lạc’. Có nhiều người nói “vậy thôi đập luôn”. Không phải! Từ bỏ tức là không có tâm khống chế, không có tâm dính mắc, không nghĩ nó là của ta. Điều này quan trọng! Từ từ chúng ta học hết năm [uẩn]. Sắc [là] thân thể, thì không phải là ta.
Rồi thứ hai là Thọ.
Này các Tỷ-kheo! Thọ, không phải của các ông, hãy từ bỏ nó. Từ bỏ nó sẽ đưa lại hạnh phúc, an lạc cho các ông.
Thứ hai là Thọ. Thọ là gì? Lúc nãy đã nói rồi, có năm thọ hay ba thọ. [Năm thọ] là: Thọ hỷ, thọ lạc, thọ khổ, thọ ưu, thọ không khổ không lạc (nói chung là thọ xả).
Này các Tỷ-kheo! Tưởng, không phải của các ông, hãy từ bỏ nó. Từ bỏ nó sẽ đưa lại hạnh phúc an lạc cho các ông.
Này các Tỷ-kheo! Các Hành, không phải của các ông, hãy từ bỏ nó. Từ bỏ nó sẽ đưa lại hạnh phúc, an lạc cho các ông.
Này các Tỷ-kheo! Thức, không phải của các ông, hãy từ bỏ nó. Từ bỏ nó sẽ đưa lại hạnh phúc, an lạc cho các ông.
Ở đây là Ngũ uẩn: Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức. Trong năm [uẩn] này, theo quý vị [uẩn] nào khó từ bỏ nhất? [Uẩn] nào cũng mang vô cho mình hết, nhưng có một uẩn khó từ bỏ nhất, đó là Thức. Vì mọi người luôn luôn nghĩ rằng “tôi đang suy tư”, “tôi đang suy nghĩ”, “tôi đang biết”, đúng không ạ? Quý vị toàn là nghĩ vậy chứ gì? Mọi người đều nghĩ rằng “tôi đang suy tư”, “tôi đang suy nghĩ”, “tôi đang sống” v.v… Nhưng Đức Phật nói Thức không phải của các ông.
Thức có 6 thức: Cái biết của mắt, cái biết của tai, cái biết của lưỡi, cái biết của mũi, cái biết của thân và cái biết của ý. Thông thường, mọi người có thể cho là mấy thức kia không quan trọng. Nhưng thức cuối cùng, biết của ý, thì mọi người nói “đang suy nghĩ này là của tôi”, “tôi đang sống và tôi biết tôi đang sống, vì biết tôi đang suy nghĩ”. Đó là gì? Trong bài kinh “Tất Cả Lậu Hoặc” vừa mới học, khi người đó bằng tự ngã, nghĩ rằng “tôi có tự ngã”, suy nghĩ vậy chứ gì nữa. Thì Đức Phật để đằng sau “đó là tà kiến, kiến trù lâm, kiến hoang vu… Người đó cuối cùng không giải thoát được khổ đau”.
Tại vì sao lại vậy? Bởi vì khó quá, bây giờ cứ suy nghĩ là nói “mình đang suy nghĩ”, “con đang suy nghĩ”, “tôi đang suy nghĩ”, cho nên quen rồi. Khó quá! Bây giờ làm sao từ bỏ nó? Thì thấy như thật là từ bỏ được, còn không thấy như thật thì không từ bỏ được. Nhưng không từ bỏ được thì cũng làm nhẹ bớt đi quý vị. Nhẹ bớt bằng cách nào? Đức Phật hứa từ bỏ đi thì được an lạc. Đấy là một cách, nhưng Đức Phật lấy ví dụ thì chắc sẽ dễ hiểu hơn. Bây giờ chúng ta đọc lấy ví dụ của Đức Phật nè!
[Đoạn 3: Ví dụ của Đức Phật]
Này các Tỷ-kheo! Ví như: có người mang lại cỏ, củi, cành cây, lá của Jetavana này, và đốt chúng hay sử dụng chúng tùy ý. Các ông có nghĩ rằng: “Người ấy mang chúng tôi, hay đốt, hay sử dụng chúng tôi tùy ý không”?
Bây giờ lấy ví dụ, quý vị thấy có người đem lá cây, đem củi, đem cành cây đốt. Thì quý vị có nói họ đang đốt quý vị không? Họ đang sử dụng quý vị không? Không! Nó không liên quan gì quý vị hết, nên các Tỳ-kheo sẽ trả lời là:
– Thưa không, bạch Thế Tôn. Vì sao như vậy? Vì cái ấy không phải chúng con. Bạch Thế Tôn, cái ấy không phải thuộc tự ngã của chúng con.
Các vị Tỳ-kheo rõ ràng trả lời đúng, đúng không ạ? Mấy người kia đốt rác, đốt lá cây, đốt cành cây, họ đốt cái gì đâu có liên quan đâu. Không liên quan! Không phải mình, cũng không phải của mình. Điều này là hiểu rõ ràng, đúng không ạ? Nhưng từ ví dụ này đưa đến ví dụ tiếp theo.
– Này các Tỷ-kheo! Cũng vậy, Sắc không phải của các ông, hãy từ bỏ nó. Từ bỏ nó sẽ đưa lại hạnh phúc, an lạc cho các ông. Thọ không phải của các ông… Tưởng không phải của các ông. Các hành không phải của các ông… Thức không phải của các ông, hãy từ bỏ nó. Từ bỏ nó sẽ đưa lại hạnh phúc, an lạc cho các ông.
Cũng vậy, Đức Phật lấy ví dụ giống như người ta đốt rác, đốt cỏ, đốt cây, đốt gì đó, thì mình đâu có sao đâu, đâu liên quan gì với mình. Không sao! Bây giờ nói Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức (tức là Ngũ uẩn) đều không phải [là ta], thì từ bỏ đi là được an lạc. Nhưng có ai chịu không? Không! Vấn đề là không làm được điều đó, mặc dù nói từ bỏ nó sẽ đưa lại hạnh phúc, an lạc. Nhưng quen rồi, không bỏ được.
Cho nên bài kinh này là bài kinh dạy về Vô ngã, chúng ta đã học rất nhiều bài kinh về Vô ngã rồi. Bây giờ không [nhớ hết] thì cố gắng nhớ ví dụ này nha! Ai đem đốt cỏ, đốt rác, hằng ngày nhà quý vị có rác mà, quý vị bỏ rác ra ngoài, vứt rác, giụt rác, người miền Nam gọi là giụt, người miền Bắc gọi là vứt bỏ. Khi bỏ rác, quý vị có nghĩ là của quý vị không? Không! Không cần đúng không ạ?
Thì vậy đó, làm sao tư duy để huân tập, để ngày nào đó hiểu được rằng: Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức không phải là mình, không phải của mình. Thì như vậy, có bỏ đi cũng không sao hết. Và khi hiểu vậy rồi, mà hiểu như thật nha, chứ không phải hiểu [kiểu] nghe tư duy mà hiểu, mà thấy như thật, gọi là trí tu. Thì dòng sanh tử của quý vị đi, sẽ còn lại giống như là cái bánh xe chạy nhanh, nhanh, nhanh, nhưng đã thắng lại, chỉ quay tối đa bảy nữa vòng thôi. Tức là tái sanh tối đa bảy đời nữa thôi là hết.
Còn không, chúng sanh vì sao tiếp tục luân hồi? Vì họ tiếp tục ái, ham muốn hiện hữu. Đó là nhiên liệu để tái sanh tiếp. Và ái đó nằm ở đâu? Nó do Vô minh che đậy, cho nên lúc nào cũng [không] thấy. Vì quý vị không thấy được rằng Thức không phải là ta, mà cứ cho Thức là ta, [rồi] cho thân thể là ta, cho nên khi sắp chết, không chịu bỏ thân thể. Nhưng người học Đại thừa, hoặc là một số tôn giáo, thì sẽ bị rớt vào Thường kiến, nghĩ rằng có một thần thức, có Thức đi qua các đời. Cho nên [chấp] Thức là của ta, nên ôm ấp, sợ rằng Thức đó đọa vào loài súc sanh, sợ Thức đó vào cõi Địa ngục. Cho nên sợ như vậy! Và chính vì càng sợ cho nên chết sợ lắm. Người không hiểu, không thấy đạo, cực kỳ sợ chết. Còn bậc kiến đế, người ta không có sợ.
Đây không phải là chúng tôi tự nói, mà ở trong kinh nói, là Tu-đà-hoàn được địa vị Vô uý (Vô uý là không sợ hãi). Vì sao không sợ hãi? Vì Thức không phải của các ông. Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức không phải của các ông. Hay nói chính ra là Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức không phải là ngã, không phải là ta. Chính vì vậy, không có vấn đề gì, nó chết thì cho nó chết, tại vì không có liên quan. [Nhưng] mọi người luôn luôn không bỏ được điều đó, học lâu rồi vẫn không bỏ được điều đó, vẫn là “thầy ơi, chết rồi, tái sanh tiếp đó thầy”. Thì đúng rồi, có động lực đi tái sanh mà, đang sợ đó mà.
Mà Tu-đà-hoàn chỉ thấy thôi, cũng chống không được, vẫn tái sanh mà. Tái sanh không phải thức đó tái sanh, trong Kinh A Hàm chúng ta đã [học] rồi, ví dụ một người làm thiện, khi chết thì thức ở cõi người diệt, thức ở chư Thiên sanh. Còn nếu như người làm ác chẳng hạn, đọa Địa ngục thì sao? Thức ở loài Người diệt, thức ở Địa ngục sanh. Chứ đâu phải nói là thức này bay qua chỗ kia. Còn ngoại đạo sau này mới đưa ra, nào là thức này đi qua, đầu thai vô. Cho nên dùng từ đầu thai, thật ra là đã sai rồi. Cho nên ngôn ngữ Nguyên thủy gọi là tái sanh.
Tái sanh là gì? Là nghiệp đó sẽ khởi duyên, do duyên như thế nên có quả. Tự nhiên ở chỗ kia sanh ra như vậy, chứ không phải nó chui vô, không có chui vô nha! Học thì phải hiểu như vậy. Cứ hiểu tạm như vậy đi, có một chút Chánh kiến đã. Chứ còn bao giờ phải thấy như thật cơ, [nếu] không thấy như thật thì suốt ngày cứ vậy thôi. Và nói chung là đang bảo vệ cái ngã của mình đó.
Giống như nãy giờ, có đồng tu nào đó cứ hỏi nhiều vậy? Tại vì hỏi một câu thì người ta trả lời, hỏi nhiều quá, đang giảng bài không trả lời được đâu. Quý vị muốn hỏi thì bữa nào quý vị vô Học Phật Vấn Đáp hỏi thoải mái. Còn ở đây mà hỏi nhiều quá thì chúng tôi không có thời gian để trả lời, bởi vì đang giảng bài. Thông cảm! Chút nữa chọn một câu để trả lời.
Rồi, quý vị hiểu không ạ? Tóm lại, cố gắng [hiểu giùm] Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức không phải là ta. Khi nào hiểu được đó, thì những cái đó giống như rác, lá cây, những cái gì mà người ta đốt, người ta đem giụt bỏ, quăng đi v.v… cũng không liên quan gì tới mình. Người nào hiểu mà thấy như thật như thế, thì người đó ít nhất phải là Tu-đà-hoàn, và do đó họ không sợ nữa. Còn không thì vẫn cứ sợ. Mà quý vị sợ hay không thì tới lúc chết cũng phải chết. Có sợ tái sanh hay không [sợ], khi chưa đoạn trừ phiền não thì vẫn tái sanh thôi. Không dứt hết tất cả Lậu hoặc thì vẫn còn tái sanh, dù là Tam quả A-na-hàm vẫn tái sanh nha!
Cho nên không phải muốn hay không muốn, gọi là chán rồi, “tôi chán cái dòng sinh tử lắm rồi”. Nhưng nói “tôi chán” là ngay chữ “tôi” đã có cái tôi rồi. Không phải “tôi chán”, mà chỉ là chán thôi. Không phải “tôi đi đầu thai”, mà là tái sanh. Không phải “của ta”, mà Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức không có cái nào của mình hết. Không phải là ngã, không phải của ngã, không phải của các ông. Đức Phật nói rộng hơn, không phải “của” luôn, không phải!
Còn chúng sanh phàm phu, do Vô minh che đậy, do tham ái trói buộc, cho nên họ mới nhận thấy Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức như là tự ngã; hay là tự ngã có Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức; hay là trong nhau, cái này chứa cái kia, đúng chưa ạ? Cho nên là phàm phu vô văn, tức là chưa hiểu được Tứ thánh đế, không thấy Tứ thánh đế đúng như thật, thì luôn luôn cho là vậy.
Và bây giờ xin hỏi quý vị ở đây, bao nhiêu người đã gạt được một phần ý niệm đó? Mạnh dạn bấm số 1 là đã gạt được, còn số 2 là chưa gạt được ý niệm đó. Vẫn chấp rằng sắp chết rồi, mai mốt con tu không được rồi, chắc con tái sanh nữa, không biết gia đình con tiếp theo thế nào? Đi vô cõi Người hay cõi Trời? Địa ngục hay Ngạ quỷ, Súc sanh đây?… Đúng không mọi người? Chắc vậy, thì nên bấm số hai. Và biết mình vẫn là một người phàm phu vô văn. Cho nên nghe nhưng chưa có thấm được.
Thì không sao đâu quý vị! Thật ra tu tập cần quá trình lâu dài, mỗi ngày ngấm một chút, ngấm một chút. Giống như giọt mưa nhỏ trên mái nhà, nhỏ từ từ, nó chạy, chạy, chạy… qua năm tháng, năm này qua tháng nọ, rồi từ từ mới lọt xuống. Có một lần lọt xuống, là một lần thôi. Cho nên có ba hạng người: hạng người tâm như ánh chớp (là chớp sáng lên đó), thì phải là Thánh nhân Hữu học, Tu-đà-hoàn đến Tam quả A-na-hàm. Còn A-la-hán là khỏi luôn, rực sáng rồi nha!
Cho nên mình học thì mình hiểu vậy. Những bài kinh này đều nói về Vô ngã. Những lần trước thì giảng kỹ, nhưng lần này chỉ giảng về vấn đề đó. Quý vị nhớ giùm ví dụ, khi làm gì đó, khi bỏ cái gì đó ra, thì hãy nghĩ rằng “Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức không phải của ta”, giống như ví dụ này nha! Hằng ngày đem bỏ rác, giụt rác thì nhớ như vậy.
Như vậy là đã chia sẻ xong bài này. Để xem có đồng tu bình luận rất nhiều, bây giờ sẽ trả lời câu hỏi.
Câu hỏi đầu tiên (không biết có đánh sai chính tả không): “Dạ thầy, cho con hỏi những cảm giác dễ chịu, khó chịu đó từ đâu mà khởi lên ạ? Cái gì làm nền phát hiện những cảm giác đó?” Trong kinh nói, những cảm giác khó chịu hay dễ chịu, đầu tiên là do các căn. Ví dụ như mình tiếp xúc 6 căn, 6 trần, 6 thức, như bây giờ mắt tiếp xúc, mắt nhìn thấy màu trắng của bóng đèn, thì cảm thấy khó chịu. Khó chịu hay dễ chịu là do gì? Từ đâu ra? Không phải mắt làm khó chịu. Mắt chỉ thấy màu sắc thôi, xong rồi nó đưa vào trong, Tưởng phân tích, lưu ý, so sánh với cái cũ. Rồi bắt đầu có các Hành, có cái khái niệm thiện ác, phân tích v.v… rồi một hồi Thức nhận biết. Nói chung là chạy một vòng ở trong đó, xử lý, rồi bắt đầu đưa ra: thấy pháp này không ưa nên ghét, khó chịu. Hoặc thấy pháp này dễ chịu, nên thấy dễ chịu. Cuối cùng là đi đến ý thức để xử lý. Đó là một vấn đề, nếu như nhận thức.
Nhưng có những cái, ví dụ như thân này bị nóng hay bị con muỗi cắn một phát đau, thì cái đau không cần phải phân tích nữa, mà đưa tới là thân thức thọ khổ ngay, là biết ngay. Cái biết này không cần phải xa xôi.
Nguyên nhân là vậy thôi, các cảm thọ là do vậy. Cho nên, ở trong bài kinh nào đó, Đức Phật nói khi nào còn có thân thì còn có khổ. Bởi vì sao? Vì bản chất thân là tạo ra những duyên như vậy. Mà có duyên như vậy, tất nhiên khi tiếp xúc với hoàn cảnh như vậy thì phải có dễ chịu, khó chịu v.v… thì tự nhiên có cảm thọ.
Cho nên khi trong thiền định, quý vị thấy thiền định mà hấp dẫn nhất là thiền định nào? Thiền định của Thiền chỉ nha, chứ chưa nói Thiền quán. Là Tứ thiền, là xả niệm thanh tịnh, thì giống như thân thể không còn gì bên ngoài nữa, giống như là im lặng, vắng lặng, tịch tịnh hoàn toàn. Trạng thái xả thọ đó rất là đã, rất hấp dẫn, nhưng người ta vẫn chưa giải thoát.
Cho nên ở đây mình thấy có rất nhiều vấn đề. Và nếu quý vị chịu khó học, chịu khó coi trong kinh, Kinh Nikaya hay Kinh A Hàm có nói rất kỹ những vấn đề nho nhỏ đó, quý vị cứ gõ lên. Chứ còn quý vị không coi mà quý vị đi hỏi những câu hỏi như vậy, quý vị không có nền tảng thì học như vậy rất khó tiếp thu được. Rồi tự nhiên quý vị hỏi một câu như vậy thì có tác dụng gì đâu.
Mà quý vị hỏi, mục đích không phải để tu tập, thì như vậy không nên hỏi. Tại vì Đức Phật nói, có năm trường hợp người ta hỏi, không nhất thiết phải trả lời. Ví dụ như hỏi để chất vấn, hỏi để hơn thua, hỏi thử coi người ta có khả năng hay không v.v… thì những câu hỏi đó có thể không cần trả lời. Đức Phật nói có năm trường hợp câu hỏi không cần phải trả lời.
Cho nên nếu thật sự học thì hãy tìm hiểu để học và những kiến thức đó rất căn bản. Quý vị cố gắng nghe, coi trong kinh, những điều này rất là dễ. Còn nếu quý vị muốn hỏi nhiều thì cứ vô Học Phật Vấn Đáp hỏi từng câu một, chứ không có hỏi nhiều [ở đây].
Chúng tôi xin giải đáp bài này tới đây, thời gian hết rồi. Đã chia sẻ tất cả mọi thứ trong bài này, mong quý vị đồng tu hãy nghe. Chúng ta cứ từ từ, ngấm dần, ngấm dần qua năm tháng, mỗi ngày nghe một chút. Lâu lâu chúng tôi trở về với chủ đề Vô ngã, thì mọi người nghe có thể [hơi] nhàm. Nhưng mỗi lần quý vị nghe, sẽ mở rộng thêm một chút. Và mở rộng thêm chút đó là trồng căn lành. Hy vọng quý vị lãnh hội được phần nào, còn nếu không không lãnh hội được cũng không sao, mỗi người mỗi duyên. Mời quý vị hồi hướng:
Chúng con nguyện đem công đức có được trong thời pháp hôm nay, xin hồi hướng đến chư Thiên, chư Thần trú ngụ tại nơi đây, cũng như chư Thiên, chư Thần Tứ Thiên Vương, Đế Thích, Đao Lợi, Phạm Thiên. Nguyện mong các ngài hoan hỷ lãnh thọ.
Chúng con cũng xin hồi hướng đến tất cả cha mẹ, thân bằng quyến thuộc nhiều đời nhiều kiếp của tất cả chúng con.
Nguyện đem công đức này, hồi hướng đến tất cả chúng sanh, đều sớm thành Đạo quả.
Views Today : 90
Views Yesterday : 111
Views Last 7 days : 1146
Views Last 30 days : 4846
Views This Month : 3545
Views This Year : 41988
Total views : 198712